English
Luaj me Fjalëkryq
Lajme flash

Pse SHBA dhe Izraeli sulmuan Iranin dhe sa mund të zgjasë lufta? Një shpjegues i hollësishëm

3 Mars 2026, 21:34 / BOTA ALFA PRESS
Pse SHBA dhe Izraeli sulmuan Iranin dhe sa mund të zgjasë lufta?

Pse SHBA dhe Izraeli sulmuan Iranin? Sa mund të zgjasë lufta? Si është përgjigjur Irani dhe ç’po ndodh në Liban, Qipro dhe më tej? Si po ndikon lufta në ekonomi dhe energji? Të gjitha përgjigjet për konfliktin

Konflikti është përhapur në të gjithë Lindjen e Mesme pas sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit, gjatë të cilave u vra udhëheqësi suprem i vendit.

Irani është kundërpërgjigjur duke ndërmarrë sulme ndaj shteteve aleate të SHBA-së në Gjirin Persik, duke i zgjeruar ato edhe ndaj objektivave jo-ushtarake, përfshirë zona civile dhe infrastrukturë energjetike.

Luftimet janë përshkallëzuar me shpejtësi, duke përfshirë së fundmi Qipron dhe Libanin, dhe nuk ka shenja se tensionet po zbuten.

SHBA dhe Izraeli nisën sulme të gjera më 28 shkurt, duke goditur infrastrukturën raketore të Iranit, objekte ushtarake dhe udhëheqjen e vendit.

Udhëheqësi suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, i cili drejtonte vendin që nga viti 1989, u vra gjatë valës së parë të sulmeve.

Ushtria izraelite tha se u vranë gjithashtu dhjetëra figura të tjera të larta të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), përfshirë komandantin e përgjithshëm dhe sekretarin e këshillit të mbrojtjes.

Sipas Gjysmëhënës së Kuqe Iraniane, numri i të vdekurve që nga fillimi i sulmeve ka arritur në 787. Ndërkohë, organizata HRANA (Aktivistët për të Drejtat e Njeriut në Iran), me seli në SHBA, raporton për 742 civilë të vrarë, mes tyre 176 fëmijë.

Sulmet e SHBA-së dhe Izraelit kanë vazhduar edhe pas fundjavës, përfshirë goditje në kryeqytetin Teheran dhe ndaj kapaciteteve detare të Iranit.

Irani akuzoi SHBA-në dhe Izraelin për një sulm vdekjeprurës ndaj një shkolle pranë një baze të IRGC-së në jug të vendit. SHBA tha se po verifikon raportet, ndërsa Izraeli deklaroi se “nuk është në dijeni” të ndonjë operacioni ushtarak në atë zonë.

Teherani ka akuzuar gjithashtu SHBA-në dhe Izraelin për goditjen e nëntë spitaleve në Iran. Izraeli tha se ka marrë raportime për dëmtimin e një spitali në Teheran pas një sulmi ndaj infrastrukturës ushtarake aty pranë, por se spitali nuk ishte objektiv i drejtpërdrejtë.

Ndërkohë, lidhja me internetin në Iran është kufizuar pothuajse plotësisht dhe hapësira ajrore është mbyllur.

SHBA dhe Izraeli i cilësuan sulmet si “parandaluese”. SHBA tha se ishte në dijeni se Izraeli do të sulmonte dhe veproi përpara se Irani të mund të kundërpërgjigjej ndaj bazave amerikane në rajon, ndërsa Izraeli deklaroi se sulmoi “për të eliminuar kërcënimet”.

Por ka edhe arsye më të thella.

Izraeli dhe SHBA, aleati i tij më i ngushtë, janë armiq të deklaruar të Iranit që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979. Udhëheqja iraniane ka bërë vazhdimisht thirrje për eliminimin e Izraelit dhe e ka cilësuar SHBA-në si armikun e saj kryesor.

Të dy vendet kanë udhëhequr kundërshtimin perëndimor ndaj programit bërthamor të Iranit, duke pretenduar se Teherani synon të zhvillojë armë bërthamore, një akuzë që Irani e ka mohuar me forcë.

Në qershor 2025, ata goditën objekte bërthamore dhe ushtarake iraniane në një luftë që zgjati 12 ditë.

Që atëherë, SHBA dhe Izraeli kanë pretenduar se Irani ka tentuar të rindërtojë programin e tij bërthamor dhe të zhvillojë raketa të afta për të transportuar armë bërthamore.

Presidenti Donald Trump tha se këto raketa mund të arrijnë përfundimisht territorin amerikan, megjithëse kjo nuk është mbështetur nga vlerësimet e inteligjencës amerikane.

Nga ana e tij, Izraeli e konsideron Iranin një kërcënim ekzistencial dhe kërkon eliminimin e plotë të programit bërthamor dhe raketor iranian, si dhe ndryshim regjimi. SHBA përmendi hapur në janar mundësinë e një sulmi ndaj Iranit, pasi forcat iraniane shtypën me dhunë protestat.

Megjithatë, SHBA dhe Irani nisën negociata dhe dukej se po bënin përparim, derisa Trumpi deklaroi se “nuk ishte i kënaqur” me ecurinë e bisedimeve. Pak orë më pas nisën sulmet.

Irani i ka cilësuar sulmet si “të paprovokuara, të paligjshme dhe të palegjitimuara” dhe ka ndërmarrë sulme të gjera me raketa dhe dronë. Garda Republikane tha se kishte goditur objekte qeveritare dhe ushtarake izraelite në Tel Aviv dhe gjetkë.

Sulme janë raportuar edhe në vende që strehojnë baza amerikane, Katar, Bahrein, Jordani, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Kuvajt, si dhe në Oman dhe Arabinë Saudite.

Irani është akuzuar për zgjerimin e sulmeve ndaj objektivave të tjera, përfshirë anije në Gjirin Persik, zona civile si hotele në Dubai dhe ambasadën amerikane në Riad.

SHBA dhe aleatët arabë dënuan sulmet, duke i cilësuar si “sjellje të papërgjegjshme dhe destabilizuese”. Një bazë ushtarake britanike në Qipro u godit nga një dron, sipas Ministrisë britanike të Mbrojtjes, ndërsa presidenti i Qipros fajësoi Iranin.

Veçmas, tre avionë amerikanë u rrëzuan mbi Kuvajt në një incident të dyshuar “zjarr miqësor”. Pilotët mbijetuan.

Sipas Komandës Qendrore Amerikane (Centcom), gjashtë ushtarë amerikanë janë vrarë dhe 18 janë plagosur. Departamenti amerikan i Shtetit u ka kërkuar qytetarëve amerikanë të largohen menjëherë nga një sërë vendesh në rajon.

Një front i ri është hapur në Liban. Bejruti dhe zona të Libanit jugor janë goditur nga sulme izraelite, si përgjigje ndaj raketave që, sipas Izraelit, janë lëshuar nga Hezbollahu.

Hezbollahu, aleat i Iranit, ka deklaruar se synon të hakmerret për vrasjen e Khameneit. Ministri izraelit i Mbrojtjes tha se trupat tokësore do të “përparojnë dhe do të marrin nën kontroll zona të tjera strategjike në Liban”. Sipas OKB-së, mbi 30,000 persona janë detyruar të largohen nga shtëpitë e tyre.

Paqëndrueshmëria në Lindjen e Mesme ka filluar të ndikojë ,bo në ekonominë globale.

Teherani është akuzuar për sulme ndaj anijeve në Gjirin Persik, duke çuar në mbylljen e  Ngushticës së Hormuzit, një rrugë kyçe që përbën rreth 20% të furnizimit global me naftë dhe gaz.

Janë raportuar sulme edhe ndaj qendrave kryesore të naftës dhe gazit në Oman dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Disa nga prodhuesit më të mëdhenj në botë kanë pezulluar prodhimin, përfshirë Katarin dhe Arabinë Saudite.

Çmimet e naftës dhe gazit janë rritur ndjeshëm, me naftën Brent që arriti në 85 dollarë për fuçi – niveli më i lartë që nga korriku 2024.

Irani ka njoftuar se do të emërojë shpejt një udhëheqës të ri suprem. Është formuar një këshill i përkohshëm drejtues, i përbërë nga presidenti Masoud Pezeshkian, kreu i gjyqësorit Gholamhossein Mohseni Ejei dhe kleriku i lartë Alireza Arafi.

Zgjedhja formale bëhet nga 88 klerikë të njohur si Asambleja e Ekspertëve. Sipas kushtetutës, ata duhet të zgjedhin udhëheqësin e ri sa më shpejt të jetë e mundur, por kjo mund të jetë e vështirë në kushtet e luftës. IRGC ka emëruar tashmë një komandant të ri të përgjithshëm, Ahmad Vahidi.

A është e sigurt të udhëtohet dhe sa mund të zgjasë lufta?

Presidenti amerikan Donald Trump tha se sulmet pritet të zgjasin “katër deri në pesë javë”, por shtoi se SHBA ka kapacitet të vazhdojë më gjatë. Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu deklaroi se fushata do të vazhdojë “për aq kohë sa të jetë e nevojshme”.

Lufta ka shkaktuar një nga ndërprerjet më serioze të udhëtimeve globale që nga pandemia Covid-19, me mbyllje të gjera të hapësirës ajrore dhe mijëra fluturime të anuluara. Disa fluturime nga Dubai kanë rifilluar, por shumë të tjera mbeten të anuluara. Autoritetet britanike dhe të vendeve të tjera këshillojnë qytetarët të kontrollojnë rregullisht njoftimet zyrtare përpara çdo udhëtimi në rajon. / Burimi BBC – Bota.al

Po ndodh...

Dua të lexoj më shumë lajme

ide

top

receta Alfa

TRENDING

shërbime

  • POLICIA129
  • POLICIA RRUGORE126
  • URGJENCA112
  • ZJARRFIKESJA128